Hekim sorumluluğu-Hasta hakları ve HAYAD...19.3.98 Cumhuriyet
Perşembe, 11 Mayıs 2006
HEKİM SORUMLULUĞU - HASTA HAKLARI VE HAYAD(HASTA ve HASTA YAKINI HAKLARI DERNEĞİ) Prof.Dr.Ayşegül Demirhan Erdemir Uludağ Ün. ıp Fak.Öğretim Görevlisi Günümüzde her tıbbi uygulama , hekim sorumluluğunu da beraberinde getirmektedir . hekimin görevlerini inceleyen bir bilim olan Tıbbi Deontoloji , hekim - hasta ilişkileri , konsultasyon , organ aktarmaları , hibernasyon ( dondurarak yaşatma ) , ötanazi ( acısız ölüm ) , hekimlik sırrı , aile planlaması , yapay döllenme , uyuşturucu madde kullanımı , hekim raporları , gen teknolojisi , insanlar üzerinde tıbbi denemeler gibi konuların hukuksal sorunlarını ele almakta ve bazı hukuksal sonuçlara varmaktadır .Tıbbi etik ise , tıbbi ahlak anlamına gelir ki , bu konuların ahlaksal yönlerin de bu alan incelemektedir . bugün tıp fakültelrimizde ana bilim dalı olan Tıbbi Deontoloji , hekim adaylarına bu konuları açıkça anlatan önemli bir derstir . Hekimin meslek yaşamının hr döneminde hekim sorumluluğu onun karşısına çıkabilir . Hekim sorumluluğu nedir ? Bunu şöyle açıklayabiliriz : Hekimin , hekimlik pratiği sırasında bilerek yada dikkatsizlikle ve ihmal yoluyla verdiği zararlardan , hekimlik kurallarına uymamaktan , tanı ve tedavide son ve bilimsel yöntmlri ( metodları ) uygulamaktan ve mesleğindeki acemiliğinden dolayı sorumlu olmasıdır . Hekimin sorumluluğunda tıbbi eylm ( fiil ) , yani hekimin davranışı sözkonusudur . Tıbbi eylem , tıbbi müdahale olup , bu müdahalenin hastanın yararına olan bir muayene ve tedaviden ibaret olması gerekmektedir . Bütün tıbbi uygulamaların ve tıp biliminin amacı , kişinin sağlığının korunmasına , acı ve ağrılarının ortadan kaldırılmasına yöneliktir . Nitekim hekimin tıbbi uygulamaları ( eylemleri ) dolayısıyla hekim sorumluluğu konusu ortaya çıkar . Bir hekimin tıbbi uygulamalarda sorumluluklardan kurtulması için bazı kurallara uyması gerekmektedir : 1. Tıbbi uygulamalarda hekimin vicdanı sorumluluğunun olması gerekir . 2. Hekimin tıbbi uygulamaları , tıbbi kurallara uygun olmalıdır . 3. Hekim , ehliyetsizlik ve ihmal gibi nedenlerden dolayı tıbbi müdahaleden kaçınmamalıdır . 4. Hekim , cerrahi uygulamalarda zarar v ziyana neden olmamalıdır . 5. Hekimin tıbbi uygulamalarında hastasına karşı kasıtlı bir hareketi bulunmamalıdır . 6. Hekim , hastasına gereksiz uygulamalarda bulunmamalıdır . 7. Hekim , tıbbi uygulma yapmak için hastasının onayını almalıdır . Eğer hekim , hasta yada ailesinin onamını almadan mesleğini uygularsa , bazı istisnalar dışında tıbbi uygulamanın ( eylemin ) hukuka aykırılığı sonucunu doğurur . Burad hastanın onamını alma , hasta ve hkim yönünden önemlidir . Çünkü bu durum , insan kişiliğine duyulan saygının sonucudur . Ayrıca insn vücudunun dokunulmazlığı , bireyin başlıca ayrıcalıklarından ( imtiyazlarından ) biri olup bunun için hastanın onamını almak gerekir . Ancak tıbbi konularda bilgisi olmayan hasta , yargısını neye dayanarak verir ? Bu nedenle hekimden hastalığı hakkında bilgi almalıdır . Böylece hasta bir karara varır ve verdiği onam , aydınlatılmış onam adıyla bilinir . Hekimin hastay , hastalığı hakkınd vermesi gereken bilgiler , hastalığın ndnleri , türü , tanıdaki bulgular , uygulanacak sağaltım ( tedavi ) yada operasyonun gerekliliği , özelliği , sağaltım yada operasyonda karşılanacak riskler ve sonuçlar gibi konulardır . 8. Hekimin yapacağı uygulamaların yasaya uygun olması gerekir . 9. Hekim , zorunlu durumlarda hastasına müdahale edebilir . 10. Tıbbi uygulamaların , etik kurallara uygun olması gerekir . Görülüyo ki hekim , sağlığı bozulan bir insan için bir umut kaynağıdır . Bu bakımdan hastasını iyi edebilmek için bütün çabasını kullanır . Hastalar , hekimlerin en değerli varlıklarıdır . Ancak hastalar da bazı haklara sahiptir ve bu haklar 1994 te yayımlanan ( Amsterdam ) Hasta Hakları Bildirgesi ile de belirlendi . Bu hakları şöyle sıralayabiliriz : 1. İnsanların sağlıklı yaşama ve sağlık hizmetlerinden eşit yararlanma hakkı vardır . 2. Hastaların durumları ile ilgili gerçekleri bilme hakları vardır . 3. Hastalar her türlü tıbbi müdahaleden önce bilgilendirilerek onamlarının alınması gerekmektedir . 4. Hastaların tıbbi durumları ile ilgili bilgi sır olarak kalmalıdır .Yani gizlilik hakları vardır. 5. Hastalar , en yüksek düzeyde bakılma hakkına sahip olmalıdır . 6. Hastaların durumlarından memnun olmadıkları zaman itiraz ve şikayet hakları vardır . Hasta hakları ile ilgili olarak 1981 de Lizbon da , Lizbon Bildirgesi , daha sonra Amsterdam Bildirgesi ( 1994 ) ve en son olarak da Bali Bildirgesi yayımlandı . Bali Bildirgesi daha ayrıntılı ve kapsamlıdır . Bütün bu gelişmelerin ışığında ülkemizde 1997 yılında HAYAD - Hasta ve Hasta Yakını Hakları Derneği , Türkiye'de ve dünyada yeni yeni konuşulmaya başlanan bir konu olan hasta haklarını belirgin duruma getirmek için kuruldu . HAYAD , çeşitli meslek mensupları tarafından faaliyete geçirilmişti ve tıbbi etikçi akadmisyen üyeleri de vardır . Hukukçu üyelerin de çoğunlukta olduğu bu dernek , hasta hakları konusunu toplum içind yayma ve yaygınlaştırma , bilgilendirme görevleri yanında , hasta hasta yakınlarına yol göstrici ve aydınlatıcı bir danışmanlık yapmaktadır . Bilindiği gibi ülkemizde hasta haklarına ilişkin bazı maddeler artık çok eskidikleri bilinen bazı yasalarımızda ve tüzüklerimizde ( 1961 tarihli Tıbbi Dontoloji Tüzüğü ) varsa da bunlar yetersiz kalmaktadır . Bu bakımdan Hasta Hakları Yassı nın çıkarılması , derneğin çalışma konularındandır . Burada dikkat edilecek bir nokta : Bir hekim hatası nedeniyle zarara uğrayan bir hastanın idari , mesleki ve yasal yönlerden hakkını aramak için bu derneğin yol gösteicilik yapmasıdır . HAYAD , topluma yararlı olabilmek için bazı çalışmalar yapmaktadır . Hukuk , sağlık ve eğitim komisyonları düzenli olarak toplanmakta , bunlardan hukuk komisyonu , sağlık mevzuatını tarayarak hasta hakları açısından değerlendirmekte , sağlık komisyonu ise başvuru ve şikayetlerin ciddiyetini inceleyerek tıbbi etik üzerinde çalışmalar yapmaktadır . Yine kmuoyunu aydınlatmak ve bilgilendirmek amacıyla , düzenli olarak her ayın ilk cumartesi günü , uzman deotologlar tarafından konferans verilmektedir
