ANNE ÖLÜMLERİNİ AZALTMAK İÇİN DEVLETLERİN “SAĞLIK HAKKI” YÜKÜMLÜLÜKLERİ

ANNE ÖLÜMLERİNİ AZALTMAK İÇİN DEVLETLERİN “SAĞLIK HAKKI” YÜKÜMLÜLÜKLERİ

Uluslararası insan hakları yasasında ortaya konan yükümlülükler anne ölümlerini azaltmaktan sorumlu aktörlerin belirlenmesi ve bunların hesap vermelerinin sağlanması için temel oluşturabilir.

ICESCR, CEDAW ve diğer uluslararası antlaşmaları imzalayan ya da sağlık hakkını anayasalarında garantileyen Devletler hukuki olarak sağlık hakkını hayata geçirmekle yükümlüdürler. Uluslararası örgütler, özel sağlık kuruluşları, aileler ve topluluklar gibi diğer paydaşların da sorumlulukları vardır.

Devletin sağlık hakkıyla ilgili üç temel yükümlülüğü vardır:

. Saygı duymak: Devlet ayrımcı politikalar uygulayarak ya da yasalar çıkartarak sağlık hakkını engellememelidir;

. Korumak: Devlet üçüncü kişilerin (devlet dışı aktörlerin) sağlık hakkını sağlık hakkını ihlal etmemesini garanti etmelidir;

. Yerine getirmek: Devlet sağlık hakkının gerçekleşebilmesi için siyasi, yasal, finansal ve idari önlemler alma gibi olumlu adımlar atmalıdır.

Bu yükümlülükler Devletin kadınların anne sağlığı hizmetlerine ve ilişkili diğer cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerine erişimini garantileyen adımlar atmalarını gerektirir. Bu amaçla sağlık sektörü içinde var olan anne ölümlerini azaltıcı hizmetlere daha fazla kaynak ayırma, politika ve eylem planı geliştirme, daha fazla tesis kurma ve personel dağılımı iyileştirme, mevcut tesislere ulaşımı iyileştirme, kadınların hizmete erişimlerinin önündeki sosyal, kültürel ve ekonomik nedenleri dile getirme gibi eylemler gerekebilir.

İlerleyici bir biçimde sağlık hakkını hayata geçirme yükümlülüğü

Uluslararası hukuk Devletlerden sağlık hakkıyla ilişkili tüm malzemeleri, hizmetleri ve tesisleri hemen sağlamasını beklememektedir. Ancak Devletlerin sağlık hakkını ilerleyici bir biçimde hayata geçirmek için somut ve kararlı adımlar atmasını beklemektedir. Bu adımlar yasal, siyasi ve idari adımlar olabilir. Bir Devletten beklenen şey o devletin kaynaklarına bağlıdır – başka bir deyişle, zengin ve yoksul ülkelerden beklenenler aynı olamaz. Kaynaklar sınırlı olduğunda, Devletten, anne sağlığını (özellikle acil doğum hizmetlerini da garanti altına almaya yardımcı olacak bazı temel girişimlere öncelik vermesi beklenir.

İlerleyici biçimde gerçekleştirilmesi ve kaynak kısıntısı söz konusu olmakla birlikte, sağlık hakkı hemen etkili olacak bir çok yükümlülüğün yerine getirilmesi için zorlayıcıdır. Hemen yerine getirilmesi istenen bu yükümlülükler sağlık hakkının ayrımcılık yapılmadan gerçekleştirilmesini, temel sağlık hizmetlerinin, güvenli su ve yeterli sanitasyonun; tüm sağlık tesislerinin, malzemelerinin ve hizmetlerinin hakkaniyetli dağılımının garantilenmesini içerir.

Uluslararası yardım ve işbirliği

Sağlık hakkı yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerin anne ölümlerini azaltmadaki çabalarında düşük gelir düzeyine sahip ülkelere yardım etmelerini gerektirir. Bu sorumluluk, kalkınma için uluslararası ortaklıklar işbirliği geliştirme taahhüdü olan Binyıl Gelişim Hedefi 8’de olduğu gibi uluslararası kalkınma taahhütlerine de yansımıştır.

Yüksek gelir düzeyine sahip ülkeler, örneğin, yaptıkları kalkınma yardımı katkılarına ve politikalarına anne ölümlerini azaltma konusunun yeterince yansıdığını garanti etmelidirler. Bu ülkeler gelişmekte olan ülkelerdeki sağlık çalışanlarının anne ölümlerini azaltmasına engel olacak biçimde kendi ülkelerinden zengin ülkelere göç etmesine izin vermeme gibi diğer önlemleri de almalıdırlar.

Yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerin düşük gelir düzeyine sahip ülkelere yardım etme görevi düşük gelir düzeyine sahip ülkelerin sağlık hakkını ilerleyici bir biçimde hayata geçirme konusunda kendilerine düşen yükümlülükleri yerine getirmelerinin gereğini ortadan kaldırmaz. Düşük gelir düzeyine sahip ülkeler kendi öz kaynakları ile yapabileceklerini yapmalı ve bunu gerektiğinde ve mümkün olduğunda uluslar arası kaynaklardan gelen yardımla desteklemelidir.

Hunt P, Bueno de Mesquita J. Reducing Maternal Mortality: The contribution of the right to the highest attainable standard of health http://www2.essex.ac.uk/human_rights_centre/rth/docs/ReducingMaternalMortality.pdf

Bu yükümlülükler Devletin kadınların anne sağlığı hizmetlerine ve ilişkili diğer cinsel ve üreme sağlığı hizmetlerine erişimini garantileyen adımlar atmalarını gerektirir. Bu amaçla sağlık sektörü içinde var olan anne ölümlerini azaltıcı hizmetlere daha fazla kaynak ayırma, politika ve eylem planı geliştirme, daha fazla tesis kurma ve personel dağılımı iyileştirme, mevcut tesislere ulaşımı iyileştirme, kadınların hizmete erişimlerinin önündeki sosyal, kültürel ve ekonomik nedenleri dile getirme gibi eylemler gerekebilir.

İlerleyici bir biçimde sağlık hakkını hayata geçirme yükümlülüğü

Uluslararası hukuk Devletlerden sağlık hakkıyla ilişkili tüm malzemeleri, hizmetleri ve tesisleri hemen sağlamasını beklememektedir. Ancak Devletlerin sağlık hakkını ilerleyici bir biçimde hayata geçirmek için somut ve kararlı adımlar atmasını beklemektedir. Bu adımlar yasal, siyasi ve idari adımlar olabilir. Bir Devletten beklenen şey o devletin kaynaklarına bağlıdır – başka bir deyişle, zengin ve yoksul ülkelerden beklenenler aynı olamaz. Kaynaklar sınırlı olduğunda, Devletten, anne sağlığını (özellikle acil doğum hizmetlerini da garanti altına almaya yardımcı olacak bazı temel girişimlere öncelik vermesi beklenir.

İlerleyici biçimde gerçekleştirilmesi ve kaynak kısıntısı söz konusu olmakla birlikte, sağlık hakkı hemen etkili olacak bir çok yükümlülüğün yerine getirilmesi için zorlayıcıdır. Hemen yerine getirilmesi istenen bu yükümlülükler sağlık hakkının ayrımcılık yapılmadan gerçekleştirilmesini, temel sağlık hizmetlerinin, güvenli su ve yeterli sanitasyonun; tüm sağlık tesislerinin, malzemelerinin ve hizmetlerinin hakkaniyetli dağılımının garantilenmesini içerir.

Uluslararası yardım ve işbirliği

Sağlık hakkı yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerin anne ölümlerini azaltmadaki çabalarında düşük gelir düzeyine sahip ülkelere yardım etmelerini gerektirir. Bu sorumluluk, kalkınma için uluslararası ortaklıklar işbirliği geliştirme taahhüdü olan Binyıl Gelişim Hedefi 8’de olduğu gibi uluslararası kalkınma taahhütlerine de yansımıştır.

Yüksek gelir düzeyine sahip ülkeler, örneğin, yaptıkları kalkınma yardımı katkılarına ve politikalarına anne ölümlerini azaltma konusunun yeterince yansıdığını garanti etmelidirler. Bu ülkeler gelişmekte olan ülkelerdeki sağlık çalışanlarının anne ölümlerini azaltmasına engel olacak biçimde kendi ülkelerinden zengin ülkelere göç etmesine izin vermeme gibi diğer önlemleri de almalıdırlar.

Yüksek gelir düzeyine sahip ülkelerin düşük gelir düzeyine sahip ülkelere yardım etme görevi düşük gelir düzeyine sahip ülkelerin sağlık hakkını ilerleyici bir biçimde hayata geçirme konusunda kendilerine düşen yükümlülükleri yerine getirmelerinin gereğini ortadan kaldırmaz. Düşük gelir düzeyine sahip ülkeler kendi öz kaynakları ile yapabileceklerini yapmalı ve bunu gerektiğinde ve mümkün olduğunda uluslar arası kaynaklardan gelen yardımla desteklemelidir.

Hunt P, Bueno de Mesquita J. Reducing Maternal Mortality: The contribution of the right to the highest attainable standard of health

 http://www2.essex.ac.uk/human_rights_centre/rth/docs/ReducingMaternalMortality.pdf

Toplum Sağlığı Araştırma ve Geliştirme Merkezi’nce Türkçe’ye çevrilmiştir.

Toplum Sağlığı Araştırma ve Geliştirme Merkezi, kar amacı gütmeyen, resmi ya da özel herhangi bir kuruluşla bağlantısı olmayan, toplumumuzun sağlık düzeyini yükseltmeye adanmış bir gönüllü kuruluştur

www.toplumsagligi.org

Yazmaya başlayın ve aramak için Enter tuşuna basın.